جنگ جهانی سوم بر سر آب / ایران به زودی بر سر آب وارد جنگ می‌شود؟ / تجربه مصر، پیش‌روی خاورمیانه

به گزارش پایگاه خبری راور سلام، به نقل از خبر فوری؛

 تا دیروز جنگ بر سر آب چیزی بود که فقط در برخی فیلم های هالیوودی می‌توانستیم آن را پیدا کنیم. امروز اما این مساله جدی تر از همیشه شده است. اختلاف بین اتیوپی و مصر بر سر ساخت سد النهضه بر روی رودخانه نیل بیش از گذشته مساله ساز شده است.  

سد النهضه بر روی رود نیل آبی در کشور اتیوپی و در ۴۰ کیلومتری مرز سودان قرار دارد، این سد با ۱۴۵ متر ارتفاع و طول ۱۸۰۰ متر و با گنجایش ۷۴ میلیارد متر مکعب، بزرگترین سد آبی برقی آفریقا و دهمین سد بزرگ جهان است. احداث چنین سدی باعث وحشت مصر شده است؛ چرا که بسیاری از کارشناسان  معتقدند که آغاز آب‌گیری سد النهضه موجب کاهش شدید حقابه مصر می شود که با میزان کنونی هم کفاف نیاز مصر را نمی دهد. این اقدام اتیوپی همچنین موجب کاهش تولید برق مصر در سد العالی می شود و کاهش هر ۵ میلیارد مترمکعب منجر به بایر شدن یک میلیون قطعه زمین کشاورزی می شود.

طبق نظر کارشناسان و تحقیقات انجام شده، پیش‌بینی می شود که در صورت آب‌گیری سد النهصه در مدت زمان کوتاه (۳ الی ۴ سال) ۲۰ میلیارد متر مکعب از حقابه مصر که اکنون ۵۵٫۵ میلیارد متر مکعب است، کاهش پیدا کند و در نتیجه آن، ۴میلیون قطعه زمین بایر شوند.

حالا این مساله بیش از گذشته جدی شده و هر لحظه ممکن است مصر را حتی وارد فاز نظامی هم بکند. اما نکته مهم و حیاتی این است که جنگ آب در آفریقا فقط یک تلنگر و هشدار است. هشداری به خصوص به ما ساکنین خاورمیانه؛ چرا که این منطقه بیش از هر جای دیگری در خطر جنگ آب قرار دارد.

بد نیست به همین مناسبت مروری بر نظریه جنگ آب و مناطق مربوط به آن داشته باشیم.

تاریخچه جنگ و اختلاف تمدن‌ها بر سر آب

از ابتدای ایجاد تمدن ها در کنار رودخانه های بزرگ جنگ بر سر آب و منابع آن وجود داشته است. در ابتدا، جوامع و تمدن ها در کنار رودخانه های بزرگ شکل گرفتند. این جوامع کشاورزی را به عنوان شغل روزانه خود انتخاب کردند و از طریق ایجاد نوعی نظام، توانستند اولین شهرهای دنیا را ایجاد کنند.

 چنانچه “دلیسی اولیری” مورخ علم و فلسفه می گوید، جوامع ابتدایی دو دسته بودند: الف. جوامع مرکزی  ب. جوامع حاشیه ای. جوامع  دسته اول همان شهر نشینانی بودند که با استفاده از منابع آبی به کشاورزی و کسب ثروت می پرداختند. جوامع دسته دوم اما بیابان نشین های غالبا وحشی و مهاجری بودند که به رودخانه های بزرگ دسترسی نداشته و عموما کار کشاورزی هم نمی‌کردند. این جوامع دسته دوم غالبا جنگجویانی زبردست بودند و به همین علت، گاه و بی گاه به شهرها و روستاهای جوامع دسته اول حمله کرده و دارایی هایشان را می‌دزدیدند.

در برخی موارد البته این اقوام جنگجو یک شهر خارجی را فتح کرده و خود تبدیل به جامعه مرکزی می شدند. نمونه اش هم تمدن آشوری است که با قدرت نظامی خود شهرهای بسیاری را فتح و توانست پس از غلبه بر رودخانه‌ها به صورت یک جامعه متمرکز ادامه حیات بدهد.

جنگ آب در دنیای معاصر؛ چگونه آب بحران می‌سازد؟

امروزه جوامع نه به صورت شهر نشین و قبیله ای بلکه به شکل دولت – ملت های متمایز و جدا ا هم اداره می‌شوند. به همین دلیل، مناقشات آب(شیرین) وارد فاز جدیدی شده است. در این بین چند عامل باعث افزایش این درگیری و حتی تبدیلش به یک بحران می شود که بد نیست به برخی از آنها اشاره کنیم:

الف. وابستگی کشورها به کشاورزی: شاید هر کشوری از کمبود آب شیرین ضربه ببیند اما اقتصادهایی که بیش از حد به کشاورزی وابسته باشند بیش از سایرین به آب شیرین رودها و شریانان وابسته هستند.

ب. وجود آب های مرزی: طبیعتا وقتی یک رودخانه مرز بین دو کشور باشد درگیری بین آن دو بالاتر رفته و تنش هم بیشتر می شود.

ج. خشکسالی: وجود خشکسالی های چند ساله طمع یک کشور را به رودخانه بیشتر می کند.

د. فقر اقتصادی  یا بحران سیاسی: تاریخ نشان داده که اختلاف سیاسی بین دو کشور به راحتی می تواند به جنگ منابع تبدیل شود. وقتی این بحران سیاسی با فقر همراه شود، شانس ایجاد بحران بالاتر هم می‌رود.

جنگ آبی در کدام مناطق دنیا امکان پذیر تر است؟

۴ شاخص فوق الذکر و شاخص های دیگر گویای این هستند که در برخی مناطق اختلافات آبی می‌تواند جدی تر از سایر مناطق باشد. طبق تحلیل وبگاه popular science  مناطق زیر بیش از سایرین در خطر درگیری آبی هستند:

الف. رود نیل(کشورهای مصر . اتیوپی . سودان)

ب. رود سند(پاکستان و هند)

ج. دجله و فرات( ترکیه و عراق)

د. آمودریا(تاجیکستان و ازبکستان)

ه. رود مکونگ( لائوس و ویتنام و تایلند)

کمبود آب روز به روز جدی‌تر می‌شود

تمام بحث های فوق زمانی جدی تر می‌شود که بدانیم مساله کمبود آب هر روز جدی تر از دیروز می‌شود. چندی پیش سازمان ملل متحد هشدار داد کمبود آب تا سال ۲۰۵۰ زندگی پنج میلیارد نفر را در جهان تحت تاثیر قرار می دهد. سازمان ملل در گزارشی در مورد وضعیت آب در جهان هشدار داد و اعلام کرد: «به دلیل تغییرات اقلیمی، افزایش تقاضا و آلودگی منابع، بیش از پنج میلیارد نفر از مردم جهان تا سال ۲۰۵۰ با کمبود آب روبرو می‌شوند؛ مگر این‌که اقداماتی جهت کاهش فشار بر رودخانه‌ها، دریاچه‌ها، آب‌های زیرزمینی و ذخایر آبی انجام شود.»

جنگ یا صلح؛ مساله این است

بسیاری از تحلیلگران معتقدند که بحران آب سرانجام باعث ایجاد جنگ در دنیا می‌شود. این در حالی است که برخی دیگر تاکید دارند که اتفاقا بحران آب می‌تواند بشر را وارد سطح جدیدی از دیپلماسی یعنی دیپلماسی آب کند. اوندالا آلام(Undala Z. Alam) معتقد است که نمونه هایی از این امر در سطح بین المللی وجود دارد . از نظر این محقق، توافق هند و پاکستان بر سر رود سند نمونه موفقی از دیپلماسی آب بوده است که علی رغم دشمنی و اختلاف دو کشور، به هیچ وجه باعث شعله ور شدن جنگی در این منطقه (به خصوص پنجاب) نشد.

اگرچه نظریه آلام قابل توجه است اما خود او در تحقیقی که در سال ۲۰۰۲ انجام داد تاکید کرد که برخی مسائل تاریخی مانند کودتاهای متعدد در پاکستان دهه ۵۰ و ۶۰ و ضعف ارتشش باعث بسته شدن پیمانی بین هند و پاکستان بر سر سند شد و شاید اگر امروز چنین پیمانی وجود نداشت، سند هم به لیست اختلافات اساسی هند و پاکستان اضافه می گردید.

خاورمیانه؛ قلب بحران آبی

در این بین وضع خاورمیانه خاص تر و بحرانی تر از سایر مناطق است. عمده علت درگیری آبی در سالهای اخیر (در سراسر جهان) ساختن سدهای بزرگ و غیر مجاز بر روی رود بوده است. کشورهایی چون اتیوپی(بر روی نیل)، تاجیکستان(بر روی آمودریا)، لائوس(بر روی مکونگ) به علت همین اقدام بحرانی را در منطقه خودشان به وجود آورده اند. در خاورمیانه اما پای ترکیه در میان است. ساخت سد “ایلیسو” توسط ترکیه بر روی دجله باعث خشکسالی عراق شده است. منشا دو رود دجله و فرات که شریان حیاتی بین النهرین است در ترکیه وجود دارد و هرگونه اقدامی در این کشور باعث به خطر افتادن کشاورزی کشور ضعیف عراق می شود.

برخی کارشناسان معتقدند همین امر باعث قدرت استراتژیک ترکیه شده و در سالهای آینده امکان نفوذ بیشترش را در عراق و سوریه بیشتر می کند.

آیا ممکن است ایران وارد جنگ آب شود؟

کشورمان ایران نیز به لحاظ وضعیت درگیری آبی زیاد وضعیت مناسبی ندارد. در دو مرز شرقی  غربی ما رودهایی وجود دارند که تا کنون باعث درگیری های بسیاری شده اند. در شرق، رودخانه هیرمند و مناقشات ایران و افغانستان سرانجام باعث خشکسالی در سیستان و بلوچستان شد.

 از طرف دیگر، وجود اروند رود در مرز ایران و عراق همواره دردسر ساز بوده است. از زمان قدرت گیری قاجار و عثمانی ها در غرب، درگیری های بسیاری بر سر این شاهراه آبی شکل گرفته است. قرارداد ارز روم اول و دوم بر سر این مسیل منعقد شد. بعدها نیز با شکل گیری کشور عراق این مساله حاد و حادتر گردید. درگیری صدام حسین و محمد رضا شاه و انعقاد قرارداد الجزایر و سپس نقض آن توسط عراق و شکل گیری جنگ تحمیلی ۸ ساله همه به همین علت روی داد.

نباید فراموش کرد هنوز هم مساله اروند رود به صورت مناسبی حل نشده است و کافی است همانطور که برخی استراتژیست ها گفته اند، اقدامات ترکیه باعث کمبود آب در عراق شود. شاید مجددا مساله اروند رود حاد شود و اگر روزی مجددا یک دولت توتالیتر در این کشور به قدرت برسد شاید کار به درگیری نظامی هم بکشد.

Ravar Salam

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Next Post

دستگیری دو شکارچی غیر مجاز پرندگان وحشی در راور

ی تیر ۲۹ , ۱۳۹۹
به گزارش پایگاه خبری راور سلام، به نقل از باشگاه خبرنگاران جوان؛ یوسف محمدی رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان راور گفت: در گشت و کنترل نیرو‌های یگان حفاظت محیط زیست این شهرستان در منطقه کوهساران روز گذشته دو نفر متخلف شکار و صید پرندگان وحشی به همراه پنج قطعه کبک و یک قبضه […]